سلام دوستان!

خوشحالم كه از مطالب نوشته شده استقبال مي كنيد و به ما انگيزه ميدين.

از دوستاني هم كه با نظراتشون به ما انگيزه مضاعف مي دن ممنونيم. از آرزو هم به خاطر اين مطلب قشنگ تشكر ويژه مي كنم.

يكي از دوستان خواسته بود راجع به ابر خشت بيشتر بدونه. من با اجازه از آرزو اين مطلب را اضافه كردم، به اين اميد كه اين دوستمون هم راضي باشن.

ابر خشت

«نادر خليلي» شيوه اي جديد را براي ساختن خانه هاي مقاوم در برابر زلزله ابداع كرده است، شيوه اي كه با وجود آن كه او مجاناً نحوه پياده كردن آن را آموزش مي دهد و مي تواند باعث نجات زندگي هاي بسياري شود با مقاومت هاي بسياري روبه رو بوده است.اين مهندس ايراني در اين شيوه كه آن را «ابرخشت» ناميده است از وسايلي به سادگي كيسه هاي شن و سيم خاردار استفاده مي كند، ضد زلزله بودن اين شيوه به وسيله مقامات سختگير ناظر بر امور ساختماني بر روي گسل واقع در كاليفرنيا تاييد شده است.

مهندس خليلي اميدوار است كه اين تكنيك را در كشورهايي مانند زادگاهش ايران كه زلزله خيز است به مرحله اجرا بگذارد. اما يك دهه تلاش او براي اجراي اين شيوه در مقياسي گسترده با موفقيت چنداني روبه رو نبوده است.به گفته او مشكل به مقاومت بوروكرات ها مربوط مي شود كه ايده يك ساختمان ضد زلزله را كه از فولاد و بتون ساخته نشده باشد، نمي پذيرند. خليلي مي گويد: «آنها تنها چيزهايي را مي پذيرند كه از غرب تقليد شده باشد.»

ابرخشت، از شيوه باستاني ساختن خانه از خاك استفاده مي كند، اما اصلاحاتي در آن به عمل مي آورد. در اين روش خاكي كه از محل ساختمان سازي به دست مي آيد با كمي آب و سيمان مخلوط مي شود و به درون كيسه  هاي لوله اي شكل فشرده مي شود و با چيدن اين كيسه ها روي هم ديوار بالا برده مي شود. در بين لايه هاي اين كيسه ها سيم خاردار قرار مي گيرد تا كيسه ها را به هم متصل كند و تقويت ديوار را باعث شود.در ساده ترين شكل اين روش، كيسه ها در دايره اي با قطر چهارمتر قرار مي گيرند و سپس به سمت راس قطر رديف ها كاهش مي يابد. حاصل كار يك گنبد روي پاي خود است كه شكل سنتي ساختمان در خاورميانه و ناحيه مديترانه است. با اين روش مي توان ساختمان هاي يك اتاقه يا خانه هاي پيچيده تر چند اتاقه ساخت.

خليلي يادآور مي شود كه شكل گنبد آن قدر پايداري ذاتي دارد كه تقريباً در همه دنيا شكل ساختارهاي جا دهنده راكتورهاي هسته اي، گنبدي است. كارشناسان سازمان ملل از جمله افرادي هستند كه تحت تاثير اين تكنيك قرار گرفته اند. «نسرين عظيمي»، رئيس موسسه آموزش و پژوهش سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۹ در مصاحبه اي با رويتر گرفته بود: «اين شيوه از آن چيزهاي ساده اي است كه پذيرش آن كند است. چرا كه سود زيادي براي پيمانكاران به بار نمي آورد، بايد در جهت آگاه كردن تعداد هر چه بيشتر مردم از اين نوع شيوه ساختمان سازي تلاش كرد. اخيراً هم «عمر باخت» رئيس «بخش پاسخ هاي فوري» در برنامه توسعه سازمان ملل، تكنيك «ابرخشت» را «گنجينه اي شگفت آور... اما پنهان» ناميد.

خليلي به دنبال زلزله اخير در بم بيش از پيش مصمم شده است كه دولت ها و مقامات، سازمان هاي امدادي را كنار بگذارد و مستقيماً عقايدشان را براي مردمي كه در معرض خطر هستند مطرح كند.خليلي كه از ۲۵ سال پيش در آمريكا زندگي مي كند، شيوه ابرخشت را در موسسه غيرانتفاعي اش با نام «كال ارث» ((WWW.Calearth.org در هسپرياي كاليفرنيا در بيابان «موجاوه» در ۸۰ كيلومتري شرق لس آنجلس ابداع كرده است.او مي گويد: «هدف من به كارگيري آموزش از راه دور از طريق اينترنت است. اگر يك مركز منطقه اي در جايي در ايران به وجود آيد. ما مي توانيم مستقيماً از موسسه «كال ارث» كلاس هاي آموزشي اين شيوه را براي آن ها پخش كنيم.»

به نظر او: «مي توان بوركراسي را كنار گذاشت و مستقيماً با مردم ارتباط برقرار كرد... ما مي توانيم اين آموزش ها را به بخشي از امدادگران خارجي كه قرار است به بم اعزام شوند هم ارائه دهيم.» خليلي مي گويد: «ايران داراي حدود ۳۰ هزار روستا و شهرك ساخته شده از خشت هاي گلي ماند بم است كه در معض خطر مشابهي هستند.»او معتقد است كه ساختن خانه هاي مقاوم در برابر زلزله از بتون و فولاد در اين مقياس گسترده عملي نيست و تنها راه اين است كه «فناوري نوين را با شيوه هاي سنتي خانه سازي تركيب كنيم تا بناهايي بهتر و محكم تر ساخته شود.»

خليلي اين ايده را براي ساخت سازه هاي مسكوني ماه و مريخ  پيشنهاد داد كه در كانون توجه پژوهشگران ناسا قرار گرفته است. در حالي كه ده ها دانشمند و پژوهشگر ايراني در پيشرفته ترين مراكز تحقيقاتي آمريكا در سطوح مختلف مديريتي و اجرايي طرح هاي اكتشافي فضايي مشاركتي جدي دارند، اين معمار با سابقه ايراني از بيست سال پيش در زمينه طراحي و احداث واحدهاي مسكوني در كره ماه و مريخ فعاليت دارد. طرح هاي پيشنهادي وي كه نمونه هايي از آن در مناطق بياباني آمريكا نيز ساخته شده، مورد توجه جدي مسئولان ناسا قرار گرفته و بارها در نشست ها و كنفرانس هاي تخصصي اين سازمان ارائه شده است. اين پژوهشگر ايراني به همراه محققان چند مركز فضايي از جمله موسسه مطالعات فضايي پرينستون در گروه پروژه پردازش قابليت هاي ماه عضويت دارد. نادر خليلي، معمار ايراني مقيم كاليفرنيا و پايه گذار تكنيك خاك و آتش در تبيين شرايط خاص ماه و مريخ و ويژگي هاي معماري در اين محيط ها گفت: مهمترين تفاوت ماه و مريخ با نواحي كويري زمين اين  است كه در آنجا نه تنها آب كه حتي آتش نيز وجود ندارد. طرح پيشنهادي من براي ساختمان سازي در كرات ديگر كه از معماري سنتي مناطق كويري ايران الهام گرفته شده از الگوهاي ابرخشت (super Adobe) و سازه هاي خشتي (Geltaftan) پيروي مي كند كه براي احداث ساختمانهاي مستحكم در مناطق كويري زمين پيشنهاد كرده ام.

وي خاطر نشان كرد: روش «گل تافتن» روشي است كه در آن خانه هاي خشتي و گلي طاق و گنبد دار كه ميليون ها نمونه از آن در ايران وجود دارند از داخل به وسيله آتش گداخته مي شوند. ما از چند سال پيش از اين روش ابداعي در موسسه خود (موسسه هنر و معماري خاك كاليفرنيا) استفاده مي كنيم كه خانه هاي ساخته شده به اين روش به «خانه هاي سراميكي» مشهورند. خليلي درباره منبع تامين آتش مورد نياز براي ساخت اين سازه ها در ماه و مريخ گفت: براي تامين حرارت مورد نياز مي توان نور خورشيد را از طريق ذره بين هايي در محل هاي مورد نظر متمركز كرد. از آنجا كه خاك آن مناطق ماهيت شيشه اي دارد، ديواره گنبدهاي ساخته شده بسيار زودتر از زمين ذوب مي شوند. وي افزود: روش ديگر كه حتي نيازي به ساخت خشت هاي گلي ندارد، استفاده از ابرخشت است. در اين سيستم كه حاصل ۲۳ سال تحقيق و تجربه براي ابداع ساده ترين و سريع ترين و ارزان ترين روش احداث بناست به جاي خشت هاي گلي از كيسه هايي كه حدود ۳۰ متر طول و ۴۰ سانتي متر عرض دارند، استفاده مي شود.

خليلي خاطر نشان كرد: اين كيسه ها كه داخل آنها با خاك پر مي شود به صورت لايه لايه بر روي يكديگر قرار مي گيرند و به وسيله رديف هايي از سيم خاردار كه به صورت كمربندي هايي آنها را در بر مي گيرد به يكديگر متصل مي شوند. به اين ترتيب، گنبدي تخم مرغي ساخته مي شود كه بيش از ۹۰ درصد آن از مصالح محلي است.

پايه گذار سيستم معماري ابرخشت تصريح كرد: با توجه به سنگيني و مشكلات انتقال سيم  هاي خاردار به فضا مي توان در ساخت و تثبيت اين سازه هاي گنبدي از كيسه هاي چسبان ويژه استفاده كرد.با توجه به اين كه در ماه و مريخ با پديده هايي نظير زلزله يا توفان شديد مواجه نيستيم اين سازه ها از استحكام و پايداري بسيار خوبي برخوردارند البته اين ساختما ن هاي تخم مرغي به دليل ساختار و شكل خاصشان، سازه هايي اصولا مقاومند كه مي توانند به عنوان بناهاي پايدار درمقابل زلزله به كار روند.

خليلي در پايان با اشاره به استقبال دانشمندان ناسا از اين طرح ها خاطر نشان كرد: مزيت ديگر اين طرح ها كه از معماري مناطق كويري ايران اقتباس شده، توجه به عنصر سايه مي باشد كه با توجه به آفتاب داغ مريخ از اهميت فوق العاده اي برخوردار است. مهمترين ويژگي اين طرح استفاده از حداقل مصالح در آنهاست كه به دليل هزينه هاي بسيار سنگين انتقال هر كيلوگرم بار به فضا مولفه اي بسيار تعيين كننده است.